دروازه سنگی – حامد کاظم زاده خوئی
در روزگاری که رسانههای دیجیتال و شبکههای اجتماعی لحظهبهلحظه ذهن و زمان ما را درگیر خود کردهاند، کتاب همچنان چون چراغی فروزان جایگاهی یگانه دارد؛ چراغی که نهتنها راه دانستن را روشن میکند، بلکه آیندهای روشنتر برای فرد و جامعه میسازد. گسترش فرهنگ کتابخوانی ضرورتی فرهنگی، آموزشی و اجتماعی است که بیتوجهی به آن، جامعه را از مسیر توسعه پایدار بازمیدارد.
کتاب؛ حافظه زنده بشر
کتاب یکی از کهنترین ابزارهای انتقال تجربه و اندیشه است؛ حافظهای جمعی که دانش، روایتها و میراث فکری بشر را در دل خود نگاه داشته است. اگر امروز از دستاوردهای علمی، هنری و اجتماعی سخن میگوییم، بیتردید بخشی از آن نتیجه ثبت و انتقال تجربهها در قالب کتاب است. بیاعتنایی به کتاب در حقیقت بیاعتنایی به گذشته و آیندهای است که بر شانههای آن گذشته ساخته میشود.
اهمیت کتابخوانی
مطالعه کتاب تنها یک سرگرمی نیست؛ بلکه ضرورتی برای ارتقای فردی و اجتماعی است. کتاب:
-
قدرت تفکر و تحلیل را افزایش میدهد،
-
تخیل و خلاقیت را پرورش میدهد،
-
روحیه همدلی و گفتوگو را تقویت میکند،
-
و انسان را از سطحینگری و شتابزدگی رایج در فضای مجازی دور میسازد.
جامعهای که در آن کتاب نقش پررنگی دارد، جامعهای نقاد، پویا و مسئولیتپذیر خواهد بود.
چالشهای کتابخوانی در ایران
با وجود تلاشهای گسترده در حوزه نشر و فرهنگ، همچنان سرانه مطالعه در ایران با استانداردهای جهانی فاصله دارد. دلایل این وضعیت را میتوان چنین برشمرد:
-
افزایش قیمت کتاب و کاهش قدرت خرید خانوادهها،
-
رقابت شدید شبکههای اجتماعی و رسانههای تصویری،
-
نبود برنامههای جذاب ترویج مطالعه در نظام آموزشی،
-
و نگاه مناسبتی به کتاب (تنها در هفته کتاب یا نمایشگاهها).
این چالشها سبب شدهاند که کتاب در بسیاری از خانهها و زندگی روزمره مردم، به حاشیه رانده شود.
نقش نهادهای فرهنگی و آموزشی
گسترش فرهنگ مطالعه نیازمند عزم جدی نهادهای گوناگون است:
-
مدارس و دانشگاهها: ایجاد کتابخانههای پویا، باشگاههای کتابخوانی و نشستهای نقد میتواند نسل جوان را با کتاب پیوند دهد.
-
رسانهها: معرفی آثار ارزشمند، گفتوگو با نویسندگان و تحلیل آثار، کتاب را به موضوعی جذاب برای مخاطبان بدل میسازد.
-
کتابخانههای عمومی: این مراکز باید فراتر از محل امانت کتاب عمل کرده و به پایگاههای گفتوگو، آموزش و گردهمایی تبدیل شوند.
-
شهرداریها و نهادهای شهری: ایجاد ایستگاههای مطالعه در پارکها، دیوارهای کتاب و کتابخانههای محلی میتواند عادت به مطالعه را به زندگی روزانه مردم بیاورد.
مسئولیت خانوادهها
خانواده نخستین محیطی است که علاقه به کتاب در آن شکل میگیرد. کودکانی که والدینشان اهل مطالعهاند، طبیعی است که کتاب را جزئی از زندگی خود بدانند. خرید کتاب در کنار مایحتاج دیگر، اختصاص زمانی برای مطالعه خانوادگی و هدیه دادن کتاب به کودکان میتواند گامی بزرگ برای نهادینهسازی فرهنگ مطالعه باشد.
کتاب؛ زیرساخت توسعه پایدار
کشورهایی که شهروندانشان اهل مطالعهاند، مسیر توسعه پایدار را سریعتر و مطمئنتر طی میکنند. مطالعه سرمایه انسانی را تقویت میکند، توانمندیهای شهروندی را بالا میبرد و بستر نوآوریهای علمی و اقتصادی را فراهم میسازد. به همین دلیل است که در بسیاری از جوامع پیشرفته، کتاب نه یک کالای فرهنگی، بلکه زیرساختی برای توسعه ملی تلقی میشود.
راهکارهایی برای آینده
برای گسترش فرهنگ کتابخوانی در ایران میتوان اقداماتی جدی و عملی انجام داد:
-
حمایتهای دولتی و کاهش قیمت کتاب از طریق یارانههای هدفمند.
-
توسعه کتابهای دیجیتال و محتوای صوتی برای جذب نسل جدید.
-
برگزاری جشنوارهها، پویشها و نشستهای محلی با محوریت کتاب.
-
ایجاد باشگاههای کتابخوانی در سازمانها و نهادها.
-
سرمایهگذاری ویژه بر کتابهای کودک و نوجوان.
سخن پایانی
اگر امروز فرهنگ کتابخوانی را جدی نگیریم، فردا جامعهای خواهیم داشت که در میان سیل رسانههای زودگذر، عمق اندیشه و قدرت تحلیل خود را از دست میدهد. کتاب چراغی است که راه توسعه و تعالی را روشن میسازد و بیتردید آیندهای روشن تنها با جامعهای کتابخوان ساخته خواهد شد.
کتاب باید از ویترینهای مناسبتی به متن زندگی روزمره بازگردد؛ نهفقط بهعنوان ابزاری برای آموزش، بلکه بهعنوان دوست و همراهی ماندگار در مسیر زندگی.
